Essay

Wie zijn naam op software zet, is vanaf december fabrikant

Op 15 oktober nam de Tweede Kamer zonder debat de wet aan die software en AI tot product maakt. Vanaf 9 december ben je fabrikant van de app of assistent met jouw naam erop, ook als een ander hem bouwde.

19 oktober 2026 · Levy van Bremen · Read in English

Op 15 oktober nam de Tweede Kamer een wet aan als hamerstuk: zonder debat en zonder stemming, zoals de Kamer doet met voorstellen die zij niet omstreden vindt. Het ging om de Implementatiewet richtlijn herziening productaansprakelijkheid, de Nederlandse uitwerking van een Europese richtlijn uit 2024. De Eerste Kamer moet nog, maar de datum ligt in Europa al vast: de nieuwe regels gelden voor producten die vanaf 9 december 2026 op de markt komen of in gebruik worden genomen.

De verandering zit in één woord. Software telt voortaan als product. De toelichting bij de wet noemt uitdrukkelijk applicaties en AI-systemen, en ook software die je via internet als dienst afneemt. Voor producten geldt risicoaansprakelijkheid: wie schade lijdt, hoeft niet te bewijzen dat de maker iets verwijtbaars deed. Een gebrek, schade en het verband daartussen zijn genoeg.

De meeste bedrijven zullen dit lezen als een regel voor softwarehuizen. Ik lees het anders. De wet hangt de aansprakelijkheid op aan twee dingen: wiens naam op de software staat, en wie hem nog kan bijwerken. Wie een app, klantportaal of AI-assistent onder eigen naam aan klanten aanbiedt, wordt daardoor fabrikant, ook als een ander hem bouwde. Die rol houdt pas op als je de software niet meer kunt bijwerken. Bij elke softwareopdracht wordt de belangrijkste vraag dus wie de updates in handen houdt.

Je naam maakt je fabrikant

Volgens het wetsvoorstel is fabrikant niet alleen wie een product ontwikkelt. Het is ook wie zich als fabrikant presenteert door zijn naam of merk op het product te zetten, en wie een product voor eigen gebruik ontwikkelt. Laat je een app voor je klanten bouwen en staat jouw logo erop, dan ben je voor de wet fabrikant, naast de partij die hem bouwde.

Dat heeft drie gevolgen. De benadeelde mag kiezen wie hij aanspreekt, want jullie zijn hoofdelijk aansprakelijk: ieder van jullie kan voor de hele schade worden aangesproken. Je kunt die aansprakelijkheid tegenover de benadeelde niet uitsluiten in je algemene voorwaarden; de wet verbiedt dat uitdrukkelijk. Wat je wel kunt regelen, is wat er daarna tussen jou en je bouwer gebeurt. Juristen noemen dat regres: verhaal halen op een andere partij die ook aansprakelijk is.

Er is nog een route naar het fabrikantschap. Wie een product ingrijpend wijzigt zonder dat de oorspronkelijke fabrikant daar zeggenschap over heeft, en het daarna in gebruik neemt, geldt zelf als fabrikant. Ingrijpend is volgens de toelichting een wijziging die het risico verandert. Bij AI is dat geen theorie. Wie de assistent van een leverancier overneemt en er eigen instructies, eigen gegevens of een ander taalmodel onder zet (het systeem dat de antwoorden schrijft), moet zich afvragen of hij daarmee het risico heeft veranderd.

Wat je kunt bijwerken, blijf je dragen

Het tweede punt is subtieler, en volgens mij belangrijker. Onder de oude regels werd een product beoordeeld op het moment dat het op de markt kwam. Ontstond een gebrek pas daarna, dan was dat in de regel niet het probleem van de fabrikant. De nieuwe regels kijken naar het moment waarop het product buiten de zeggenschap van de fabrikant komt, schrijven de advocaten van Freshfields. Bij software die je op afstand kunt bijwerken, komt dat moment niet.

De toelichting bij de wet zegt het zonder omwegen. Heeft de fabrikant zeggenschap over de software of de updates, dan kan hij niet aan aansprakelijkheid ontkomen met het argument dat het gebrek pas later ontstond. Het ontbreken van updates die nodig zijn om de veiligheid te handhaven, telt zelf als oorzaak. Bij AI weegt bovendien mee dat een systeem kan blijven leren of nieuwe functies kan krijgen nadat het is opgeleverd. Een claim blijft mogelijk tot tien jaar nadat het product op de markt kwam.

Daarmee verliest de opleverdatum, het anker van bijna elk softwarecontract, zijn betekenis tegenover wie schade lijdt.

Ik zie in mijn eigen werk hoe gewoon dat bijwerken is. In de eerste helft van oktober bracht ik voor mijn leerapp LerenLand twee reparaties uit: een animatie die bleef hangen als de iPhone-instelling 'Verminder beweging' aanstond, en tekst die wazig werd op de iPhone. De eerste stond een dag na het indienen in de App Store, de tweede twee uur nadat Apple hem in behandeling nam. Voor een andere app zette ik een technische aanpassing aan die Google Play vóór februari 2027 eist. Geen van de drie voegde een functie toe. Zo ziet software eruit die in gebruik is. Onder de nieuwe wet is juist dat vermogen om bij te werken de reden dat de verantwoordelijkheid doorloopt.

Wie het niet kan laten zien, staat zwak

Het derde punt gaat over bewijs. Een rechter kan de aangesproken partij bevelen om relevante bewijsstukken te verstrekken. Gebeurt dat niet, dan wordt het product vermoed gebrekkig te zijn. Dat vermoeden geldt ook als het product kennelijk niet goed werkt. In technisch ingewikkelde zaken, en AI is daar het schoolvoorbeeld van, kan de rechter een gebrek en het verband met de schade aannemen als de eiser laat zien dat beide waarschijnlijk zijn. Formeel is dat geen omkering van de bewijslast, benadrukt de toelichting. In de praktijk komt het er dicht bij, schrijft Freshfields.

Voor een bedrijf betekent dat: je verdediging is je administratie. Welke versie draaide er op de dag van de schade? Wat veranderde er in de update daarvoor? Welk taalmodel zat eronder, met welke instructies? Wie dat over twee jaar nog kan laten zien, staat sterk. Wie het moet reconstrueren uit oude mails van een bouwer die inmiddels iets anders doet, staat zwak.

Het sterkste tegenargument

Het sterkste bezwaar is dat dit voor de meeste bedrijven weinig verandert. Dat klopt voor een deel. De wet beschermt alleen natuurlijke personen. Zaken die uitsluitend zakelijk worden gebruikt en gegevens voor beroepsdoeleinden vallen erbuiten. Zuiver financiële schade ook: een AI-assistent die een verkeerde offerte verstuurt, valt onder je gewone contract en niet onder deze wet. Informatie zelf is bovendien geen product. Wie alleen aan bedrijven levert en alleen geld kan kosten, merkt juridisch weinig verschil.

Maar de grens ligt dichterbij dan veel bedrijven denken. Letsel telt altijd, ook bij de werknemer van je zakelijke klant, en medisch erkende psychische schade telt mee. Een telefoon of laptop die ook privé wordt gebruikt, valt er wel onder. Gegevens van particulieren die verloren gaan of beschadigd raken, ook. De drempel van 500 euro voor schade aan spullen verdwijnt, zodat ook kleine claims mogelijk worden. Een app die een verwarming, slot of alarm aanstuurt, of een AI-assistent die bestanden van klanten opruimt, zit er middenin.

Dan is er de verzekering. De overheid raadt bedrijven aan om na te gaan of hun polis nog voldoende dekking biedt. Dat advies verdient aandacht. In de Verenigde Staten bestaat sinds januari een standaardclausule waarmee verzekeraars letsel en schade door AI buiten de gewone aansprakelijkheidspolis kunnen houden, schrijft de Cloud Security Alliance. Wie fabrikant wordt zonder het te weten, ontdekt zulke clausules pas bij de eerste claim.

Wat je voor 9 december beslist

Loop elke app, elk klantportaal en elke AI-assistent na die onder jouw naam mensen bereikt. Ben je fabrikant, omdat je naam erop staat, omdat je zelf bouwde of omdat je iets wezenlijks aan het systeem van een ander veranderde? Wie kan er updates leveren, en hoe lang nog? Wat gebeurt er als die partij stopt? Staat in het contract met je bouwer wie wie terugbetaalt? Kun je per dag laten zien welke versie draaide? En wat zegt je verzekeraar, op papier?

Daaronder ligt één keuze. Houd je zelf de zeggenschap over de updates, dan houd je ook het risico, en hoort het onderhoud in je begroting als deel van het product. Laat je die zeggenschap bij je bouwer, dan blijf je met je naam toch aanspreekbaar. Leg dan vast dat hij de updates blijft leveren, verzekerd is en jou vergoedt als het gebrek bij hem lag. Wat niet meer kan, is software laten bouwen, je naam erop zetten en het onderhoud aan het toeval overlaten.

Bronnen

Loopt er in jouw bedrijf ook werk dat elke week terugkomt? Daar bouw ik software voor.

Plan een gesprek →